“KA MANGPA JEP UN KROSS AH BILBEH UH EI”
By Pastor M. Thangboi Zou
Area Pastor, Lamka East Division, MELC
Bible Tangtel:
i) “Tuachi’n aman (Pilat) Baraba khu a kung uah, a hakheta a, tualeh Jesu a jep a, kilbeh dingin a pe tahi” (Mathiu 27: 26).
ii) “Tualeh Jesu a jep zouin Kross a kilden dingin a pe tahi” (Mak 15: 15.b).
iii) “Tuachi’n Pilat in a thum veina dingin a kung uah, ‘Bang ziehin ahiei, Aman bang a bawl khiel a ahiei? shina khop hiel a tung ah bangma ka mu sih hi’ Tuaziehin ka jepsah dinga, ka hakhe mai ding hi’ achi hi” (Luk 23: 22).
Thumapui: Kum 2024 a mikhielte khelna thaman hing peding a Kross ahing hing shi i Mangpa Jesu shini “Good Friday” zang kia thei dinga chidam ludamna hing pieh a, tami Article gielthei dia hunlem hing bawlsah Mangpa Jesu min ka phat masa hi.
“Good Friday” Sermon ding ka gel laiin, tami ka lungsung ah hing um in, laibu bangja ahiei kaikhawm in ka hing giel a, buchin louna gam a khosah nalai a kihi nalai man in, abuchinglou leh genval seng a up leh Pasian leh simtu zousie na ngaidamna uh ka hing ngen masa hi.
1. “JEPNA TOH KISAI EN MASA VAI”
Jep ichi chiengin ahousim abang hi. Hinanleh nidanglai a Rom Sepaite jep a um ding pen sil kilawphuoi ahi sih hi. Juda vaihawmtute’n zong migiloute a jep ua, hinanleh Judate leh Romte chidan aki bangkim sih hi.
2. “JESU KI JEPNA KHAUHUOL BANG CHI BANGA KIBAWL AHIEI?”
Ni danglaiin miten ki jepna ding in “Savun khauhuol abawl ua, abul (a tuna ding) dingin Sing (Wood)” ana zang uhi. Tamna Savun khauhuol khu, “Savun khat bou kizang lou in, Savum thum pen hoitah nou a kihenkhawm (Eg. Bawng khau banga) a kibawl ahi.” A kihenkhawm na sungah “Sagu athem a hiem deudeute ahilou leh Siazum them bang toh akihenkhawm/ kizielkhawm a kibawl ahi hi.” A khen chiengin Sagu dingin Belam gu akizat hun zong aum hi.
3. “MI AKI JEPCHIENG IN”
Judate hunlai a mi koi zong Dan (law) palsan, migiloute a jep ding chiengun, aki jep dingpen khu, “a Puonna sil kisutsah in, Guotang (Puon sillou) in aumsah ua, Khuom (Pillar) khat ah, akhut kansah in a kunsah uhi” akichi hi. Judate Mishna in agen dan in, “Jep a um ding mi pen a anglam (mailam) ah 13vei a kijep masa a, tuajou chiengin a anungzang 26vei ajep kie uhi.” A nungzang (a ellam) pen seni in akhen ua;
i) A veilam lieng
ii) a Zietlam lieng in akhen uhi.
A Veilam lieng ah 13vei a jep zoh chiengun kihei phei in, a Zietlam lieng 13vei ma ajep kieh uhi, tuateng igawm khawm leh 26vei a nungzang kijep, china ahi hi.
A tahsa tunga kijep na teng igawm khawm leh 39vei apha hi. Judate Dan in “Mi khat a kizawm in 40vei jep pen phal ahisih hi” (Danp. 25: 3). Judate Dan in khatvei thu a mi khat 40vei jeo ding phal ahisih a, nanleh Rom miten tabang in Dan (Law) anei sih uhi. Romte dan in, “Jep a umpen a shilou pou leh jep thei ahia, hizat vei jep ding chi Dan anei sih ua, nanleh mi jep lu pen phal ahisih hi.”
Tamna kijepna Khauhuol ah, Saga leh Siazum them hiem toh henkhum a mi ajep chiengun, a tahsa tung uh ki jepna mapon leh sisan in adim mai uhi. Tabang a kijep a shiloute khu, “a hinkhuo uah poilong (mi bang nonlou) in aum hi” akichi hi. Mi khenkhatte lah aki jepna khauhuol in a Mit (eye) a jep kha in, khuo muthei louin ahinkhuo uah mittaw (blind) in aum uhi. Mi khenkhatte lah, a Nagu a jep tongsah kha uhi. Tabang a mulkimhuoi tah a kijep khu Rom dan (law0 in Rom mite jep phal ahisih hi.
4. “JESU A JEP UH”
A tunglam a igensa ma bangin, ki jep pen thuohzaw ding guol hilou ahidan leh amulkimhuoidan igenta ua, thamlou in, “Rom dan (law) in tabanga kijep pen Rom mite jep phal ahisih” chi theina pi un, Juda miten i Mangpa Jesu jep din aphal ua, Jerusalem kithawng zen in akikou uhi. Juda mite’n vang Mangpa Jesu ajep sih ua, Rom sepaite’n ajep ding in aphut uhi. Igensa ma bangin Juda dan in mi khat akizawm a 29vei jep phal ahisih a, nanleh Rom miten tabang in Dan anei sih ua 40vei zong ajep thei (tuasang a amzaw zong) ua, jep a um pen a shi lou pou leh tampi vei jep thei ahi.
Rom dan a ut zat veivei jep thei ahilai in, I Mangpa Jesu khu 39vei ajep un, akhawl tamai uhi, bangzieh in, ichileh, “a kijepna ding mun amu nawnlou, a tahsa pumpi ki jepna mapon, sisan adim, tabang a jep a aumlai in, I Mangpa Jesu’n a Kam aka sih a (siemna thu genlou), athuoh paupau a, athuoh pumpum in Na MIN amnghil votsih hi.”
5. “A PUONSIL A SUTSAH ZOU UN BANG ALOH UAI?”
Mathiu 27: 29 nan, “Linglukhu aphan ua, akhusah ua, akhut Zietlam ah Pumpeng Chiengkhut khat atawi sah ua, amai ah a khupdin ua, Judate Leengpa! Chin chiemnui bawl nan anei uhi”.
i) “Linglukhu” tami khu “Ling” apat kibawl ahia, tami a khusah u’leh, a Ling hiemten a Lu vun asun a, a sunglam suh khah hi. Lu ichi chiengin, sisan tamna mama khat ahi hi.
ii) “Pumpeng Chiengkhut” Kumpite’n vai ahawm chiengun “Chiengkhut” atoi leng uhi. Hinanleh tamna kumpite Kumpipa Mangpa Jesu atoi chiengpen “Pumpeng Chiengkhut” ahi hi. Leitung kumpite’n avaihawm chieng ua atoi “Chiengkhut” khu “Sana leh Dangka, mantam tah a kisiem te atoi ua, nanleh Mangpa Jesu’n eite khelna man pedia Kross a aup laiin achiengkhut khu sim senglou a kibawl atoi hi.”
6. “JESU’N KROSS POJOU LOU”
Kross a mi khailup a aum ding chiengin, khailup aum ding pen in Kross kipuosah uhi. Kross a khuom leh a zawlpen khatvei thu a puodin, gimthuohna tuanua ua apuo ding un koiman pojoulou ding ahiman in a zawl pen bou aposah uhi, akichi hi. Misiemte gendan in Jesu’n a puo Kross ahileh agihdan 34-57 vel a gih ahi (Jn. 19: 17). Akimat zan akipat kisoisa, ann leh tui dawnlou, thamlou a imulou ahiman in, sisan tampi asennuo a Kross podia kisawl ahaiman in, pojou lou in, kiliep hi. Tuachin a puopi dingin, Sairin khuo a mi Simon, Alexender leh Rufus khu aman ua aman apuopi hi (Mak. 15: 21). Simon ahileh Romte thuneina nuoi a um North Africa gam ahing kipan ahia, tua lampi ahingtot khah ziehin Jesu Kross puopi din force in Rom sepaiten aman/ azang uhi.
Mihing hina a Jesu thuohna ngaitua voi, gimtah a Kross a puo in, Lugu mun atun chiengin neukhat awldeu tading chi ahisih a, atun bei leh Khailie aum bei ding ahi nalai hi. Simon in Kross apuopi masang in, Jesu’n lamkal ah bangza vei akiliepi diei moh, na ngaituo kha ngai ei mah Sanggam.
7. “JESU’N KROSS APUO ZOULOU NA ZIEH KHU…”
I gensa mabang in, “Ki jepna khauhuol khu Sagu leh siazum hiem” zang a kibawl pen ah Jesu akijeop ahia, ajep dan uh ahileh, “Jesu khu a Puonate sutkhietsah in aum a, (guotang) Khuom ah a Khut in kum (bowdown) sah in akhi ua, tamna kijepna khauhuol toh ajep uhi.” Tabang a mulkimhuoi, hepina neilou hiel a a kijep tah chiengin, “a tahsa pumpi kijepna mapawn in adim a, a sigui akijepna ziehin akitan, hamsatna chinteng athuoh nuo a Kross ki posah ahiman in, apojou tasih hi” (Mt. 27: 32, Luk 23: 26). Tuachia akijep zou in, a asilsah kia ua, leitung a lampi hasapen a kigen “Via Dolorose” akhietna ahileh “Lugu mun” ah apui ta uhi.
Kross pojou lou ding hiel a mulkimhuoi tah a akijepna zieh ahileh, “Eite (NANG) khelna zieh ahia, khelna thaman ahing piehsa ziehin, vuoh leh sat in aum hi, I thuoh dingtang ang thuoh a, Ama thuohna vangin eite’n kumtawn hinna (damna) imu uhi” (Isai 53: 4, 1Pet. 2: 24).
8. “KROSS AH AKHAILUM UHI?”
Tuachin gim leh tawlma ma pum in akikhailie na mun ding Lugu mun kichi ahing tungta uhi. Bang dinga Lugu mun sese a Jesu akhialia uh adiei? Misiemte gendan in, “tam mun khu Mun kidoh, akimvel a pei zousie in agalmu pha ding uh, khuolzin lampeite zong agalmu na ding uah tami mun azat uh ahi”, achi uhi.
Tuachin amun ahing tun in Siakil zangin Kross ah akhaita uhi. Bang dinga Jesu Zuthuoh apie uh e? Tami toh kisai ngaidan tampi aum thei dinga, nanleh mawltah leh tomkim agen ding in, “Kross a khailia a umten, anat thuoh joulou a aum chieng ua, anat thuoh nopna ding (tulai ham hileh Pain relelp RP) a apieh uh ahi, hinanleh Jesu’n adawn nuom sih hi” (Mak 15: 33).
Gendan dang khat ah, “Rom sepaiten mi khailup a umten tam Zuthuoh (auin leh murra kihal) adawnsah zel uhi, aziehpen Siakil a kikil pen anat thuoh la a, ahing kitun chieng ua et hamsa, ahilou leh Kross akipat kesuh thei ahi chiengun, tam Zuthuoh dawn uleh, kham ding un, tuachia khopholou a shi ding uh” chi ngaituona anei zieh ua apieh uh ahi hi.
Migilou khen khatte Kross ah akhailie chiengun Khau akan ua, hinanleh Jesu pen Khau zanglou in Siakil in akil uhi. Tuami bang zieh adiei? Laisiengthou in “Akhut leh a kengte Siakil in akil ding uhi” chi athugen atangtunna ding ahizaw hi (Luk 24: 39). Sam gieltu in, “A ziehpen uiten a hing imkuol ua, migilou kikhawmten kei a hing im chimit ua, ama un ka khut leh ka kengte avut uhi” (Late 22: 16) chin agan gen hi.
"Jesu’n Kross a shi kuon a athugen 7te" anuoi ah en vai:
i) “Pa aw amau ute ngaidam in, a silbawl uh a theilou zieh uh ahi” achi hi (Luk 23: 34).
ii) “Chitahzet in kang hila hi, tuni’n ka kungah Pradise ah na um ding hi” (Luk 23: 43), tami khu Azietlam a kikhaipa kungah aegn ahi.
iii) “Numei en in na tapa, En in nanu!” (Jn. 19: 26-27). Tami khu Mari leh Johan kunga agen hi.
iv) “Ka Pasian Ka Pasian bang dinga hing taisa na hiei” (Mt. 27: 46).
v) “Ka dang atah” achi hi (Jn. 19: 28).
vi) “Zaw ahita” achi hi (Jn. 19: 30).
vii) “Pa na khut sungah ka hagau ka hing kem sah hi” achi hi (Luk 23: 46).
Tam teng agenzaw in i Mangpa Jesu kross ah ashita hi.
Akhupsaitna: Unaute aw, Bangza vei Good Friday na zang tai? chi dohna athupipen ahisih a, Jesu shina leh thuohna akipat bang na hundampa din na sang tai chi khu athupi pen ahizaw hi. Nang (eite) thuoh dingtang teng ahing thuoh a, athuohdan zong mihing thuoh guollou hinapin, ngaituo vawi, Nang (eite) ahing it man in “Na (pain) sa zong leh na salou bangin athuoh a, na minsiet ding tang teng minse tah in ahing thuoh a, nanleh nang ahing itdan NA MIN amanghil vawt sih a, na khelna kisia akunglam na zawt pou leh agenthei thuohna leh amuolphou na teng manghil a a hing ngaidam dia mansa aum ahidan” tutung Good Friday nazat na pan zilkhie in Jesu Khrist toh na kizawpna kum hisah din kang ngen hi.
Tutung Good Friday in, “Na lungtang tong akipat HOSANA chin Mangpa kungah kikou khie in, HOSANA na chi tah ngal leh Pasian leh Bible dei bangin gam tang in, HOSANA na chita ngal leh Jesu hing thupieh, ‘Nang ma na ki it bangin na innveng te zong it in’ achi pen zui in. Nang it leh Ka thupieh te zui in” achiteng na zui a, na hinpi ngei ngei leh tutung Good Friday nang adin atawpna hileh zong amang nawn sih ding a, nanleh “Ahun ahing tung zieh, Gingtu (Khristian innsung a pat pieng, nanleh Pienthana dihtah nei tuonlou) khat himan, lamkai khat hina jal a mang maimai na hileh Sanggam aw, nang adin Good Friday amanphatna (value) umlou ding hi”, manphatna umlou a Gingtu khat in Good Friday zat mai ding pen na kiphal amah? kingaituo tha in. tutung 2024 Good Friday nang adia tawpna hi taleh, bang na chi diei?
Good Friday dihtah mangthei chiet ngeidin simtu zousie Mangpa Pasian in, lungtang kihong a kisiana toh Jesu Kengbul a kitulut a, manphatah leh lawching tah a (pientha dihtah nei a) vaiguon zantgthei chiet din hing guolzawl tahen, chi ka thumna ahi.
DOHNA IKINEI DINGTE
1. Nang adin Jesu Kross ah ahing shi tahtah nai mah?
2. Piengtha lou in bangja vei Good Friday na zang kha tai? Kingaitua in. Jesu panglou in Good Friday in phattuomna neilou ahi.
3. Tutung Good Friday in, nang leh na innkuon te Kumtawn shina akipat tangtawn hinna ah ang tut jou na diei mah? Ngaitua pha in.
4. Amin maimai a Good Friday zang din kiphal sinlen, manpha tah a zang din pan lazaw in.
Comments
Post a Comment